دانشگاه اصفهان متافیزیک 2476-3276 2 5 2010 08 23 Pursuing the Emancipatory Purport of Subjectivity from Frankfurt to Paris ردیابی مضمون رهایی‌بخشی سوبژکتیویته از فرانکفورت تا پاریس 59 74 19149 FA حسین مصباحیان استادیار فلسفه دانشگاه تهران Journal Article 2016 06 14 This paper is devoted to investigating the philosophical place of Subjectivity in the contemporary thought. My justification for engaging in further study on this much-discussed concept is that three significant questions concerning subjectivity have remained insufficiently examined: What is the problem of philosophical foundation of modernity from Cartesian Cogito to the Kantian autonomous will and to the Hegelian subjectivity? Is there any possibility to overcome the proposed problem from an internal point of view and from the perspective of Jürgen Habermas? Whether the radical criticism of the Enlightenment idea of an autonomous subject by thinkers like Foucault and Derrida leads to loss of freedom or to the robust notion of freedom being deeply improved? This paper, accordingly, will examine the three above mentioned questions regarding subjectivity across three sections. I have argued, in the first section that the Enlightenment’s heritage is contradictory. On the one hand, the notion of subjectivity has generated a kind of emancipation. On the other hand, the subjectivity has enthroned a conception of reason and of method that can be interpreted as a new form of domination. In the second section, I have argued that Habermas’s answer to the philosophical dilemma of subjectivity is to accept the criticism of subject-centered reason but to find a basis for reason in communicative action. Habermas’s conception of subjectivity has been criticized by the help of some contemporary thinkers, in the third section of this paper, and it has been argued that based on his notions of modernity and subjectivity the marginalized populations of the World- namely the Other- can no longer expect intellectual and ethical support for their plight from Frankfurt and should immigrate to Paris in order to purse the emancipatory aspect of subjectivity. این مقاله به بررسی وضعیت فلسفی سوژه در اندیشۀ معاصر می‌پردازد. پرسش‌های اصلی آن بدین شرح است: 1) اصولاً مشکل یا مشکلاتی که فلسفۀ مدرن، از سوژۀ دکارتی تا صورت‌بندی کانتی از"ارادۀ رادیکال سوژۀ آزاد"، و تا سوبژکتیویتۀ هگلی با آن مواجه است، چیست؟ 2) آیا بر مبنای نقادی‌های درونی مدرنیته و بر اساس تلاش آخرین بازماندۀ اصلی و مهم فلسفۀ مدرن یعنی یورگن هابرماس، می‌توان بر تعارض‌های درونی سوبژکتیویته غلبه کرد؟ 3) آیا نقد رادیکال سوبژکتیویته توسط کسانی همچون فوکو و دریدا، الزاماً به از دست رفتن معنای جوهری انسان یعنی گوهر آزادی می‌انجامد یا اصولاً برعکس، برای ردیابی جوهری مضمون رهایی‌بخشی نظریۀ انتقادی باید از فرانکفورت به پاریس کوچ کرد؟ این سه پرسش، در سه قسمت این مقاله بررسی می‌شوند و لبّ پاسخ‌های آنها از این قرار است: نخست اینکه سوژه برای اینکه سوژه باشد، به ابژه‌ای احتیاج دارد و همین امر به انکار ذهن‌بنیادیِ دیگران منجر می‌شود که اصلی‌ترین معضل فلسفۀ مدرن است. دوم اینکه هابرماس ادعا می‌کند که در پارادایم جایگزین او_ جایگزین پارادایم هگلی _ ذهن‌بنیادی و جهان‌شمولی از طریق ارتباط زبانی به وفاق می‌رسند، بی‌آنکه هیچ‌کدام از آنها قربانی دیگری شوند. گرچه نظریۀ ارتباط زبانی هابرماس معتدل است و به دیگران در درون‌بودش خوشامد می‌گوید، اما مسائلی بنیادی نظیر اعتماد، عدالت و شکوفانندگی خود وجود دارند که نمی‌توانند در سوژۀ مدرن جایگاه واقعی خود را بازیابند. و سوم اینکه، درحالی‌که مفاهیم سنتی و مدرن سوژه، عقل‌گرا و ذات‌گرا و ایده‌آلیستی و متافیزیکی بودند، انتقادهای معاصر به سوژه_ یا آنچه در این مقاله مکتب پاریس خوانده شده است_ امکان و انگیزه‌ای فراهم ساخته‌اند که برداشت‌های انتقادی‌تر و خلاق‌ترِ ذهنیت پسامتافیزیکی رشد یابند و تفکر فلسفی در خصوص سوژه از طریق برجسته شدن مسئله‌آفرینی‌های آن، غنی‌تر گردد. https://mph.ui.ac.ir/article_19149_21bd3c2ccea76ad3513bdb48f77c1014.pdf